Rahim Sarkması (Uterin Prolapsus): Belirtileri ve Nedenleri

Rahim sarkması, rahmin normal konumundan aşağıya, vajina kanalına doğru inmesidir. Pelvik tabanı oluşturan kas, bağ ve bağ dokusunun desteği azaldığında rahim yer çekimiyle birlikte aşağı doğru kayar. Sarkmanın ne kadar ilerlediği genellikle evreleme sistemleriyle tanımlanır:

• Hafif (evre 1): Rahim vajina içinde bir miktar aşağı inmiştir; çoğu zaman belirgin bir şikayet oluşturmaz.
• Orta (evre 2): Rahim ağzı vajina girişine yaklaşır; ağırlık ve baskı hissi belirginleşebilir.
• İleri (evre 3-4): Rahim vajina girişine ulaşır ya da dışarı doğru taşar; bu aşamada yakınmalar daha görünür hale gelir.

Evreleme yalnızca muayeneyle netleşir ve yaklaşım kararının tek ölçütü değildir; kişinin yakınmalarının şiddeti ve yaşam kalitesine etkisi de birlikte değerlendirilir.

Rahim sarkmasının en tipik belirtisi, kasık ve vajinal bölgede aşağı doğru artan baskı ya da bir şeyin indiği hissidir. Belirtiler sıklıkla gün ilerledikçe, uzun süre ayakta kalınca veya ağır kaldırınca artar; uzanınca hafifler. Sık karşılaşılan şikayetler şunlardır:

• Vajinada dolgunluk, ağırlık ya da kitle-şişkinlik hissi
• Kasıkta ve bel bölgesinde aşağı çeken bir baskı
• İdrar kaçırma, sık idrara çıkma veya mesanenin tam boşalmadığı duygusu
• Bağırsak boşaltımında zorlanma, kabızlık ya da tam boşalamama hissi
• Cinsel ilişkide rahatsızlık veya isteksizlik
• İleri evrelerde vajina girişinde elle hissedilen doku

Belirtilerin varlığı ve şiddeti, sarkmanın derecesiyle her zaman orantılı olmayabilir; hafif sarkmada da yakınma olabilir, ileri sarkmada da sessiz seyir görülebilir.

Rahim sarkması, pelvik tabandaki destek yapılarının zamanla ya da tekrarlayan zorlanmalarla zayıflamasından kaynaklanır. Genellikle tek bir nedenden değil, birden fazla etkenin birikmesinden ortaya çıkar. Öne çıkan risk faktörleri arasında şunlar sayılır:

• Vajinal doğum, özellikle çok sayıda doğum ya da iri bebek doğurmuş olmak
• Uzamış veya zorlu geçen doğum eylemi
• Yaşın ilerlemesi ve menopozla birlikte östrojen düzeyinin azalması
• Kronik kabızlık ve sürekli ıkınma
• Uzun süreli öksürükle seyreden akciğer hastalıkları
• Sık ve ağır yük kaldırma
• Fazla kilo ve karın içi basıncını artıran durumlar
• Daha önce geçirilmiş pelvik cerrahi girişimler
• Bağ dokusunu etkileyen kalıtsal yatkınlık

Bu etkenler pelvik tabanı ayrı ayrı ya da bir arada zorlayarak sarkma olasılığını artırır.

Rahim sarkması çoğu zaman komşu organların desteğindeki gevşemeyle birlikte görülür; bu nedenle tek başına değil, pelvik organ sarkması bütünü içinde ele alınır. Aynı pelvik taban zayıfladığında birden fazla organ etkilenebilir:

• Sistosel: Mesanenin vajina ön duvarına doğru sarkması; sık idrara çıkma ve tam boşalamama hissiyle ilişkilendirilir.
• Rektosel: Kalın bağırsağın son bölümünün vajina arka duvarına doğru bombeleşmesi; kabızlık ve boşaltım zorluğuyla seyredebilir.
• İdrar kaçırma: Özellikle öksürme, gülme veya ıkınma sırasında istemsiz idrar kaçışı, sarkmaya sık eşlik eden bir şikayettir.

Hangi tabloların bir arada bulunduğu, izlem ve takip planını etkilediğinden ayrıntılı bir muayene önem taşır.

Rahim sarkmasının tanısı, kadın hastalıkları ve doğum hekiminin yaptığı jinekolojik muayeneye dayanır. Hekim, sarkmanın derecesini genellikle kadından ıkınması istenerek ve farklı pozisyonlarda değerlendirir; öykü alınırken idrar, bağırsak ve cinsel yaşama dair yakınmalar da sorgulanır. Tabloya göre ek incelemeler gündeme gelebilir:

• Mesane ve idrar yolu işlevini araştıran ürodinamik testler
• Eşlik eden idrar yolu enfeksiyonunu değerlendiren idrar tahlili
• Bazı durumlarda pelvik ultrason ya da diğer görüntüleme yöntemleri

Bu incelemelerin sonuçları tek başına bir değer olarak değil, kişinin bütün tablosuyla birlikte yorumlanır. Hangi tetkikin gerektiğine ve sonuçların ne anlama geldiğine karar veren merci hekimdir.

Kasıkta baskı, vajinada kitle hissi ya da idrar-bağırsak yakınmaları günlük yaşamı etkilemeye başladığında bir kadın hastalıkları ve doğum hekimine danışmak yerinde olur. Sarkma çoğunlukla yavaş ilerlese de bazı bulgular zaman kaybetmeden değerlendirilmelidir:

• Hiç idrar yapamama ya da mesanenin boşalmadığına dair belirgin his
• Sarkan dokuda kanama, yaralanma veya renk değişikliği
• Ateş ve yan ağrısı gibi idrar yolu enfeksiyonunu düşündüren bulgular
• Ani ve şiddetli kasık ağrısı

Bu tür durumlarda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması önerilir. Belirti vermeyen hafif sarkmalarda ise düzenli jinekolojik kontroller izlem için yeterli olabilir.