Prostatit (Prostat İltihabı): Belirtileri ve Nedenleri

Prostatit, prostat bezinin iltihaplanmasını tanımlayan genel bir terimdir ve tıpta dört ana başlık altında incelenir. Bu sınıflama, iltihabın ani mi yoksa süregen mi olduğuna ve arkasında bakteriyel bir enfeksiyon bulunup bulunmadığına göre yapılır.

• Akut bakteriyel prostatit: Bakteriyel enfeksiyona bağlı, ani ve şiddetli başlayan tablodur; ateş ve genel düşkünlük sıktır.
• Kronik bakteriyel prostatit: Aynı bakterinin zaman zaman tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarıyla aylarca sürebildiği, daha sinsi bir biçimdir.
• Kronik prostatit / kronik pelvik ağrı sendromu: En sık görülen türdür; belirgin bir bakteri saptanmadan pelvik bölgede uzun süreli ağrı ve idrar yakınmalarıyla seyreder.
• Asemptomatik iltihabi prostatit: Herhangi bir yakınmaya yol açmayan, çoğunlukla başka bir nedenle yapılan tetkiklerde rastlantısal olarak fark edilen türdür.

Türler arasındaki bu ayrım hekim tarafından yapılır ve yakınmaların nasıl ele alınacağını doğrudan etkiler.

Prostatit belirtileri temel olarak dört başlıkta toplanır: idrar yakınmaları, pelvik bölge ağrısı, cinsel işlevle ilgili şikâyetler ve genel enfeksiyon bulguları. Bu belirtilerden hangilerinin öne çıktığı, iltihabın türüne ve şiddetine göre değişir.

• İdrarla ilgili: sık idrara çıkma, ani sıkışma hissi, yanma, zayıf veya kesik kesik akış, geceleri idrara kalkma ve mesanenin tam boşalmadığı hissi.
• Ağrı ve baskı: perine (makat ile testisler arası bölge), kasık, alt bel, testisler, penis ucu ve alt karında hissedilen ağrı ya da dolgunluk.
• Cinsel işlevle ilgili: boşalma sırasında veya sonrasında ağrı, cinsel istekte azalma ve kimi zaman menide renk değişikliği.
• Genel bulgular: özellikle akut tabloda ateş, titreme, kas ağrıları ve halsizlik.

Bu yakınmaların çoğu idrar yolu enfeksiyonu, prostat büyümesi ve başka pelvik sorunlarla örtüşebildiğinden, benzer belirtiler tek başına tanı koydurmaz.

Akut prostatit saatler içinde gelişen, ateşli ve şiddetli bir tabloyken; kronik prostatit haftalar veya aylar boyunca dalgalanan, daha hafif ama inatçı yakınmalarla seyreder. Bu zamanlama farkı, iki tabloyu birbirinden ayırmada en belirgin ipucudur.

Akut bakteriyel prostatitte yüksek ateş, titreme, idrar yaparken belirgin yanma ve bazen idrarı hiç yapamama (idrar tıkanması) gibi bulgular ön plandadır; kişi kendini hızla kötü hisseder. Kronik biçimde ise ağrı ve idrar yakınmaları uzun süre var olur, zaman zaman hafifler ve yeniden şiddetlenir. Kronik pelvik ağrı sendromunda tablonun merkezinde çoğunlukla enfeksiyondan çok, pelvik taban kaslarındaki gerginlik, sinir duyarlılığı ve buna eşlik eden stresin bulunduğu düşünülür. Bu ayrımın netleştirilmesi hekimin değerlendirmesini gerektirir.

Prostatitin en iyi tanımlanan nedeni, bakterilerin idrar yolundan prostat bezine ulaşarak enfeksiyon oluşturmasıdır; ancak kronik türlerde çoğu zaman tek bir neden yerine birden çok etken bir aradadır. Bakteriyel biçimlerde en sık sorumlu tutulan mikroplar bağırsak kaynaklı bakterilerdir.

• İdrar yolundan yükselen bakteriyel enfeksiyonlar ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları.
• İdrarın prostat kanalcıklarına geri kaçması (reflü).
• Mesaneye sonda takılması, prostat biyopsisi gibi işlemler.
• Pelvik taban kaslarındaki aşırı gerginlik ve sinir duyarlılığı, özellikle kronik pelvik ağrı sendromunda.
• Uzun süre oturmak, yetersiz sıvı alımı, sık ve zorlu bisiklet kullanımı gibi bölgeye baskı yapan durumlar.
• Daha önce prostatit geçirmiş olmak ve süregen stres.

Bu etkenlerin bir kısmı yalnızca riski artırır; birinin bulunması prostatitin mutlaka gelişeceği anlamına gelmez.

Bu üç tablo benzer idrar yakınmalarına yol açsa da altta yatan mekanizma başkadır: prostatitte iltihap, prostat büyümesinde bezin yaşla birlikte hacimce artması, idrar yolu enfeksiyonunda ise çoğunlukla mesane ve idrar kanalındaki enfeksiyon ön plandadır.

Prostat büyümesi tipik olarak 50 yaş sonrasında görülür; ağrıdan çok idrar akışında zayıflama ve zorlanmayla kendini belli eder. İdrar yolu enfeksiyonunda yanma ve sık idrar öne çıkar, ancak pelvik ağrı ile boşalmaya bağlı yakınmalar prostatitteki kadar belirgin olmayabilir. Prostatitte ise pelvik ağrı, perine bölgesindeki baskı hissi ve genç-orta yaş grubunda görülme eğilimi dikkat çeker. Yine de bu tablolar birbirine eşlik edebilir; hangisinin ya da hangilerinin söz konusu olduğunu muayene ve tetkiklerle ancak hekim ayırt edebilir.

Prostatit tanısı; yakınmaların ayrıntılı sorgulanması, parmakla makattan prostat muayenesi ve idrar tahlili gibi değerlendirmelerin birlikte yorumlanmasıyla konur. Gerektiğinde idrar kültürü, kan tetkikleri ve görüntüleme eklenebilir; iltihap sırasında PSA değeri geçici olarak yükselebildiğinden sonuçların yorumu tümüyle hekime aittir.

İdrar yakınmaları birkaç günden uzun sürüyor, tekrarlıyor ya da cinsel işlevi ve günlük yaşamı etkiliyorsa bir üroloji uzmanına başvurmak yerinde olur. Yüksek ateş ve titremenin idrar yakınmalarına eklendiği, dayanılmaz pelvik ağrının olduğu ya da hiç idrar yapılamayan durumlar ise vakit kaybetmeden acil değerlendirme gerektirir; böyle bir tablo hızla ağırlaşabilen bir enfeksiyona işaret edebilir. Belirtileri kendi başına ilaçla bastırmaya çalışmak, doğru türün anlaşılmasını geciktirebilir.