Meme Başı Akıntısı Neden Olur, Ne Zaman Hekime Gidilir?

Meme başı akıntısı, meme ucundaki süt kanallarından dışarı sıvı gelmesidir ve pratikte rengine göre kabaca gruplanır. En sık karşılaşılan türler şunlardır:

• Sütümsü (beyaz): Genellikle hormonal uyarı ya da emzirme dönemiyle ilişkili galaktore.
• Berrak ya da su gibi: Renksiz, saydam akıntı; tek taraflı ve kendiliğinden geldiğinde daha yakından değerlendirilir.
• Sarı-yeşil, koyu ya da yapışkan: Çoğunlukla iyi huylu kanal değişiklikleri ya da fibrokistik süreçlerle görülür.
• Kahverengi: Genellikle eski kanamanın ya da kanal genişlemesinin izidir.
• Kanlı (pembe-kırmızı): Tek taraflı ve kendiliğinden ortaya çıktığında öncelikli olarak hekim değerlendirmesi gereken türdür.

Renk kadar akıntının paterni de önemlidir: tek bir kanaldan mı yoksa birden çok kanaldan mı geldiği, tek ya da çift memede mi olduğu ve sıkmayla mı yoksa kendiliğinden mi çıktığı, nedenin ayırt edilmesinde belirleyici olur.

Fizyolojik yani iyi huylu eğilimli akıntı genellikle iki taraflı, birden çok kanaldan ve yalnızca sıkmayla gelen, sütümsü-yeşilimsi ya da kahverengi renkte olur; uyarıcı özellikteki akıntı ise daha çok tek taraflı, tek kanaldan, kendiliğinden ve kanlı ya da berrak olur.

Fizyolojik yönde değerlendirilen özellikler: - İki memede birden görülmesi - Birden fazla süt kanalından gelmesi - Yalnızca sıkınca ya da uyarıyla çıkması - Sütümsü, yeşil ya da kahverengi renk

Daha dikkatli ele alınan özellikler: - Tek memede ve tek kanaldan olması - Sıkmadan, kendiliğinden akması - Kanlı ya da su gibi berrak olması - Ele gelen bir kitle veya meme ucu değişikliğiyle birlikte olması

Bu ayrım bir tanı değil, yalnızca yol gösterici bir çerçevedir; kesin değerlendirme muayene ve görüntülemeyle yapılır.

Meme başı akıntısının çoğu iyi huylu nedenlere bağlıdır; kanal içi küçük iyi huylu büyümeler ve kanal değişiklikleri en sık karşılaşılan grubu oluşturur. Sık görülen nedenler arasında şunlar yer alır:

• İntraduktal papillom: Süt kanalı içindeki küçük, iyi huylu bir büyümedir ve tek taraflı, tek kanaldan gelen kanlı ya da berrak akıntının en sık iyi huylu nedenidir.
• Duktal ektazi: Meme ucu altındaki kanalların genişleyip kalınlaşmasıdır; genellikle menopoz çevresinde koyu, yeşil-kahverengi, yapışkan akıntıya yol açar.
• Fibrokistik değişiklikler: Meme dokusundaki iyi huylu yapısal değişiklikler zaman zaman berrak ya da renkli akıntıyla görülebilir.
• Meme enfeksiyonu ya da apse: İltihabi durumlar; kızarıklık, ısı artışı ve hassasiyetle birlikte iltihaplı akıntıya neden olabilir.
• İlaçlar ve hormonal uyarı: Bazı ilaç grupları ve göğüs bölgesinin sürekli uyarılması sütümsü akıntıyı tetikleyebilir.
• Meme kanseri: Nadir bir neden olmakla birlikte, tek taraflı, kendiliğinden gelen kanlı ya da berrak akıntıya kitle veya meme ucu değişikliği eşlik ettiğinde ayırıcı tanıda göz önünde bulundurulur.

Bu nedenlerin ayrımında akıntının özellikleri kadar yaş, gebelik durumu ve eşlik eden bulgular da rol oynar.

İki memeden birden gelen sütümsü akıntı (galaktore) çoğunlukla hormonal bir sürece işaret eder ve en sık prolaktin hormonunun yükselmesiyle ilişkilidir. Prolaktin yüksekliği (hiperprolaktinemi); gebelik ve emzirme dönemi dışında, hipofiz bezindeki iyi huylu bir büyüme, tiroid bezinin yavaş çalışması ya da bazı ilaçların etkisiyle ortaya çıkabilir.

Bu tür akıntıya kimi zaman adet düzensizliği, gebe olmadan süt gelmesi ya da baş ağrısı ve görme değişiklikleri eşlik edebilir. Sütümsü ve iki taraflı akıntının değerlendirilmesi çoğunlukla kan testleriyle prolaktin ve tiroid işlevlerinin gözden geçirilmesini içerir; sonuçların yorumu ve gerekli görülürse ileri incelemenin planlanması hekime aittir. Erkeklerde meme başından süt benzeri akıntı görülmesi de aynı hormonal süreçler açısından ele alınmayı gerektirir.

Akıntının kendiliğinden gelmesi, kanlı olması ve yalnızca tek memede görülmesi, geciktirmeden bir hekime görünmeyi gerektiren en önemli işaretlerdir. Aşağıdaki durumlarda değerlendirmeyi ertelememek uygun olur:

• Sıkmadan, kendiliğinden gelen akıntı
• Kanlı ya da su gibi berrak akıntı
• Yalnızca tek memede ve tek kanaldan gelen akıntı
• Akıntıya eşlik eden, ele gelen bir kitle
• Meme ucunda içe çekilme, egzama benzeri kabuklanma, yara ya da renk değişikliği
• Memede şekil bozukluğu, ciltte çukurlaşma ya da portakal kabuğu görünümü
• 40-50 yaş üstünde yeni başlayan akıntı
• Erkeklerde meme başı akıntısı

Meme ucundaki kabuklanma ve egzama benzeri değişikliklerin akıntıyla birlikte olması, ayrıca üzerinde durulması gereken bir tablodur. Bu işaretlerin bulunması bir hastalık kanıtı değildir; amaç, nedenin zamanında ve doğru biçimde araştırılmasıdır.

Meme başı akıntısı genellikle genel cerrahi (meme cerrahisi) ya da kadın hastalıkları ve doğum bölümünde değerlendirilir; sütümsü ve iki taraflı akıntıda hormonal nedenler için endokrinoloji de sürece katılabilir. Değerlendirme çoğunlukla ayrıntılı bir öykü ve meme muayenesiyle başlar; ardından akıntının özelliğine ve yaşa göre görüntüleme planlanır.

Sürecte yer alabilecek başlıca adımlar: - Meme ultrasonu ve yaşa uygun olduğunda mamografi - Gerektiğinde süt kanallarının incelenmesine yönelik ileri görüntüleme - Sütümsü akıntıda prolaktin ve tiroid işlevlerine yönelik kan testleri - Uygun görülürse akıntıdan ya da şüpheli alandan örnek alınması

Bu tetkiklerin hangilerinin gerektiği kişiden kişiye değişir ve sonuçların bir bütün olarak yorumlanması hekimin görevidir. Akıntıyı kendiniz sık sık sıkarak kontrol etmek uyarıyı sürdürüp tabloyu bulanıklaştırabileceğinden, gözlem ve yönlendirme için hekime başvurmak daha uygun bir yaklaşımdır.